अगरतला /əɡərtəˈlɑː/ (बङ्गाली: আগরতলা Agortola) भारतक त्रिपुरा राज्यक राजधानी आ सभसँ पैग शहर छी । ई उत्तर-पूर्व भारतक गुवाहाटी शहरक बाद सभसँ पैग नगर क्षेत्र आ सभसँ बेसी जनसङ्ख्या भेल नगर छी । ई शहर त्रिपुराक सरकारी सिट छी । अगरतला भारतके सभसँ तेजीसँ आगा बढि रहल शहर छी ।

अगरतला
আগরতলা
Agartala
राजधानी
उज्ज्यन्ता दरबार (त्रिपुरा राज्य सङ्ग्रहालय), अगरतला
उज्ज्यन्ता दरबार (त्रिपुरा राज्य सङ्ग्रहालय), अगरतला
अगरतला त्रिपुरापर अवस्थित
अगरतला
अगरतला
त्रिपुरामे अगरतलाक स्थान
निर्देशाङ्क: २३°५०′उ॰ ९१°१६′पू॰ / २३.८३३°N ९१.२६७°E / 23.833; 91.267निर्देशाङ्क: २३°५०′उ॰ ९१°१६′पू॰ / २३.८३३°N ९१.२६७°E / 23.833; 91.267
देश भारत
राज्यत्रिपुरा
जिलापश्चिम त्रिपुरा
सरकार
 • मेयरडा. प्रफुल्ल जीत सिन्हा[२]
 • कमिसनरडा. मिलिन्द रामतेक, आइएसएस[३]
क्षेत्रफल
 • सम्पूर्ण७६.५०४ किमी (२९.५३८ वर्गमाइल)
उँचाई१२.८० मिटर (४१.९९ फिट)
जनसङ्ख्या (२०१५)[४]
 • सम्पूर्ण५,२२,६१३[१]
 • घनत्व६८३१/किमी (१७६९०/वर्ग माइल)
भाषासभ
 • आधिकारिकबङ्गालीअङ्ग्रेजी
समय क्षेत्रभारतीय मानक समय (युटिसी+५:३०)
डाक कोड७९९००१-१०, ७९९०१२, ७९९०१४-१५, ७९९०२२, ७९९०५५
टेलिफोन कोड९१ (०)३८१
गाडी दर्ताTR 01 XX YYYY
वेबसाइटagartalacity.nic.in

अगरतला दुई शब्द अगर जकर अर्थ एक प्रकारक मूल्यवान सुगन्धित गाछ होइत अछि आ + उपसर्ग तला, एक गोदाम घर सँ बनल अछि । अगरतला नगर परिषद ई शहरके शासित करैत अछि । अगरतला हरोआ नदीके किनारमे अवस्थित अछि आ एतयसँ बंगलादेशक सिमाना मात्र २ किमी दुर अछि । अगरतला भारतक मुम्बईचेन्नईक बाद तेसर अन्तर्राष्ट्रिय इन्टरनेट गेटवे छी ।[५]

एतय मुख्यत: बङ्गाली भाषा बोलल जाइत अछि । अगरतलाक ह्याण्डलुम बुनाई एतयक मुख्य उद्योग छी । अगरतलाक आधासँ बेसी भाग जङ्गलसँ घेरल अछि, जे प्रकृति-प्रेमी पर्यटकसभके आकर्षित करैत अछि । अगरतला नगर परिषदक सम्पूर्ण क्षेत्रफल ७६.५०४ वर्ग किमी आ सन् २०१३ मे पुनार्निर्मित अगरतला नगर परिषदक जनसङ्ख्या ४,३८,४०८ रहल अछि ।[४] सन् २०११ के भारतक जनगणना अनुसार अगरतलाक साक्षरता दर ९३.८८ अछि जे भारतक साक्षरता दरसँ बेसी अछि ।[६] सन् २०१५ के नगर जनगणना अनुसार अगरतलाक जनसङ्ख्या ५,२२.६१३ अछि ।[७]

इतिहाससम्पादन

त्रिपुरा राज्यक स्थापना १४अम शताब्दीमे माणिक्य नामक भारतीय-मङ्गोलियन आदिवासी मुखियाद्वारा भेल छल, जे हिन्दू धर्म अपनेनाए छल । सन् १८०८ मे एकरा ब्रिटिश साम्राज्य जित लेलक आ ई एक स्व-शासित शाही राज्य बनि गेल ।[८] त्रिपुराक राजधानी अगरतलाक स्थापना सन् १८५० मे महाराज राधा कृष्ण किशोर माणिक्य बहादुरद्वारा कएल गेल छल । सन् १९५६ मे ई गणतन्त्र भारतमे शामिल भऽ गेल आ सन् १९७२ मे एकरा राज्यक दर्जा प्राप्त भेल ।

पर्यटन स्थलसम्पादन

पर्यटनक दृष्टिसँ ई एक एहन शहर छी, एतय मनोरञ्जनक तमाम साधन अछि, साहसिक कर्तबक लेल बहुतेक विकल्पसभ ई शहरमे उपलब्ध अछि आ सांस्कृतिक रूपसँ सेहो ई शहर बेहद समृद्ध अछि । एहि वाहेक एतय पावोल जाइवला अलग-अलग प्रकारक जीव-जन्तु आ गाछवृक्ष अगरतला पर्यटनक आओरो रोचक बनाए देनए अछि । अगरतला ओ समय प्रकाशमे आएल जब माणिक्य वंश एकर अपन राजधानी बनेलक । १९अम शताब्दीमे कुकीक लगातार हमललासँ परेशान भऽ महाराज कृष्ण माणिक्य उत्तरी त्रिपुराक उदयपुर स्थित रङ्गामाटीसँ अपन राजधानीके अगरतला स्थानान्तरित करि देलक । राजधानी परिवर्तन करैक एक अओरो कारण ई छल कि महाराज अपन साम्राज्य आ पड़ोसमे स्थित ब्रिटिश बंगलादेशक साथ सम्पर्क बनाबै लेल चाहैत छल । आई अगरतला जे रूपमे स्थापित अछि, दरअसल एकर परिकल्पना सन् १९४० मे महाराज बीर बिक्रम किशोर माणिक्य बहादुर केनए छल । ओ ओहि समय सड़क, बजारक भवन आ नगरनिगमक योजना बनेनाए छल । हुनकर याह योगदानके देखैत आई अगरतलाके बीर बिक्रम सिंह माणिक्य बहादुरक शहर सेहो कहल जाइत अछि । शाही राजधानी आ बंग्लादेशसँ नजदीकी होमएक कारण अतीतमे बहुतेक पैग नामचीन हस्तिसभ अगरतलाक भ्रमण केनए अछि । रविन्द्रनाथ टैगोर बहुतेक बेर अगरतला आएल छल ।

अगरतलामे रहल किछ पर्यटन स्थलसभ निम्न अछि:

उज्जयन्ता दरबारसम्पादन

सन् १९०१ मे निर्मित उज्जयन्ता दरबार, अगरतलाक मुख्य स्मारक छी जे मुगल-युरोपेली मिश्रित शैलीमे निर्मित अछि । ८०० एकड़मे फैलल ई विशाल परिसर आब राज्यक विधान सभाक रूपमे प्रयुक्त होइत अछि । ई परिसरमे बगैंचा आ मानव-निर्मित ताल अछि । आमतौर पर एकरा जनताक लेल नै खोलल जाइत अछि मुदा यदि अहाँ साँझ ३ सँ ४ बजेके बीच मुख्यद्वार पर जाए तँ अहँ एतयसँ प्रवेशक लेल प्रवेश-पास प्राप्त करि सकैत छी ।

नीर महलसम्पादन

सन्दर्भ सामग्रीसभसम्पादन

  1. tripurainfo.com/info/ArchiveDet.aspx?WhatId=15446 Municipal Census 2015
  2. "Agartala Municipal Corporation", Agartalacity.tripura.gov.in\accessdate=2015-05-07। 
  3. http://agartalacity.tripura.gov.in/
  4. ४.० ४.१ "The first news, views & information website of TRIPURA", Tripurainfo, अभिगमन तिथि २०१३-१२-२० 
  5. "Agartala becomes India's third int'l internet gateway" 
  6. "Agartala City Population Census 2011 | Tripura", Census2011.co.in, अभिगमन तिथि २०१३-१२-२० 
  7. tripurainfo.com/info/ArchiveDet.aspx?WhatId=15446 Notification for delimitation of civic wards issued, tripurainfo.com
  8. http://iloveindia.com/travel/agartala/history-of-agartala

बाह्य जडीसभसम्पादन

एहो सभ देखीसम्पादन